Kronoloji
6. ve 7. yüzyıllar: Kuzey Asya ve Avrupa’nın kuzeydoğu kesimlerinden Slav halkın göçleri Balkanlar’a ulaştı.
1054: Hristiyanlık, Ortodoks ve Katolik Kiliseleri olarak mezhepsel ayrıma gitti.
11. yüzyıl: Sancak toprakları Sırp ve Hırvat yöneticilerin idaresine girmeye başladı.
1167: Sırplar tarafından Raşka olarak adlandırılan Sancak’ta dönemin Sırp Krallığı kuruldu.
1180-1463: Sancak, Bosna Krallığı döneminde Krallığın bir parçası oldu. Fakat Macar akınlarına açık olan bölge el değiştirmeye devam etti.
1199: Bosna hükümdarı Ban Kulin, Bogomil mezhebini kabul etti.
1389: Kosova Savaşı.
28 Mayıs 1396: Yeni Pazar’ın güneybatısında bulunan Gluhovica I. Bayezit tarafından Osmanlı topraklarına katıldı.
1461: Yeni Pazar Fatih Sultan Mehmet döneminde İshakoğlu İsa Bey tarafından kuruldu.
1463: Bölgede bir sancak kurularak buranın yönetimi Minnetoğlu Mehmet Bey’e verildi. Sancak aynı tarihte Rumeli Beylerbeyliği’nin bir parçası olan Bosna’ya bağlandı. Bölgedeki İslamlaşma süreci de bu şekilde başlamış oldu.
1521: Sancak, Rumeli eyaletinden ayrılan Bosna’nın yedi sancağından biri oldu.
1578: Bosna’yı oluşturan sancaklardan biri olarak Yeni Pazar Sancağı’ndan ilk defa özerk bir birim olarak bahsedilmeye başlandı.
1590: Bosna beylerbeylik haline getirildi.
1683: II. Viyana Kuşatması başarısızlıkla neticelendi. Bu sonuç, Bosna ve Sancak üzerine Avusturya akınlarının artması sebebiyle doğuya doğru ilk Müslüman göçlerini meydana getirdi. 1699’a kadar Yeni Pazar nüfusu 30.000 civarında azaldı.
1683: Bosna sınırları değişti ve Sancak, Bosna Beylerbeyliği’nden ayrılarak otonom bir bölge olarak ortaya çıktı.
1699: Karlofça Anlaşması
1737-1739: Osmanlı-Avusturya/Macaristan Savaşları sırasında Priboy Boşnakları bölgeyi terk ettiler.
1774: Küçük Kaynarca Anlaşması ile Osmanlı Devleti, Çarlık Rusya’sının Balkanlar’daki Ortodoks ve Slav halk üzerindeki himaye hakkını tanıdı.
1788-1791: İlk Sırp ayaklanmaları gerçekleşti.
1829: Edirne Anlaşması ile Rusya’nın Sırbistan üzerindeki koruyuculuk hakkı tanındı ve ardından Sırbistan otonom bir bölge oldu.
1831: Gradacaçlı Hüseyin Kapetan’ın Osmanlı’ya karşı ayaklanarak başarılı olmasıyla Bosna, yaklaşık bir sene süren müstakil bir dönem yaşadı.
1875: Bosna-Hersek ayaklanması.
Haziran 1876: Sırbistan ve Karadağ arasında Sancak’ı ikiye bölen anlaşma Venedik’te imzalandı.
2 Şubat 1877: Sancak, Bosna eyalet yönetiminden ayrılarak Kosova vilayetinin bir parçası oldu.
1877-1878: Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi).
1878: Ayastefanos ve Berlin Anlaşmalarının imzalanması ve Bosna’nın Berlin Anlaşması’nın 25. Maddesi gereği Avusturya-Macaristan yönetimine bırakılması. Aynı anlaşma ile Sancak’a ait olan Priye Polye, Plevliya ve Priboy kentleri de Avusturya-Macaristan askerlerince işgal edildi. Berlin Anlaşması ile Sancak, Bosna-Hersek’ten ayrı bir bölge olarak tarif edildi.
21 Nisan 1879: Yeni Pazar/İstanbul Anlaşması ile Avusturya-Macaristan Devleti ile Osmanlı Devleti arasında Bosna’daki yeni düzenlemeler ele alınarak, Avusturya-Macaristan Devleti’nin Sancak’ın üç kentindeki varlığı Osmanlı Devletince kabul edildi.
1882-1900: Bosna ve Sancaklı 120.000 Boşnak Avusturya-Macaristan Devleti’nin baskı ve sindirme politikaları nedeniyle yaşadıkları bölgelerden göç etmek zorunda kaldılar.
1906: Boşnakların ilk partisi olan Müslüman Halk Organizasyonu kuruldu.
5 Ekim 1908: Avusturya-Macaristan Devleti 30 senedir işgali altında tuttuğu Bosna-Hersek’i ilhak ettiğini açıklayarak, elinde tuttuğu üç Sancak kentini Osmanlı Devleti’ne iade etti.
1909: Avusturya-Macaristan Devleti işgalindeki Bosna-Hersek’e dini özerklik verildi.
1912-1913: I. ve II. Balkan Savaşları.
7 Kasım 1913: Belgrad Anlaşması ile Sancak, Sırbistan ve Karadağ arasında paylaştırıldı.
Nisan 1914: 40.000 Sancaklı Sırbistan’dan, 600 Sancaklı da Biyelo Polye’den göç etti.
Nisan-Haziran 1914: Karadağ’ın Bar limanından 16.500 Sancaklı göç etti.
1914-1918: I. Dünya Savaşı.
1915: Çanakkale Savaşları sırasında 15.700 Sancaklı Müslüman gönüllü olarak Osmanlı ile birlikte savaşa katıldı. Bu savaştan sonra sağ kalanlar Anadolu’ya geçerek Kurtuluş Savaşı’na katıldılar.
1917: Sancaklıların bağımsızlıkla Bosna’ya bağlılık seçenekleri üzerinde görüşmeler yaptıkları Syenitsa Kurultayı yapıldı.
Haziran 1918: Sırp-Sloven-Hırvat Krallığı kuruldu.
1919: Yugoslavya Müslüman Teşkilatı (YMO) kuruldu. Parti’nin başkanı Mehmet Spaho oldu.
1918-1920: 2.000 Sancaklı Müslüman Sırplarca katledildi.
9-10 Kasım 1924: 2.400 Sancaklı Müslümanın katledildiği Şahoviçi ve Povina Polye katliamları.
1939-1945: II. Dünya Savaşı.
1943: Yugoslavya Anti-faşist Halk Kurtuluş Konseyi (AVNOJ) Sancak’ı özerk bir bölge olarak ilan etti.
20 Kasım 1943: Sancak Anti-faşist Milli Meclisi (ZAVNOS) ilan edildi.
1944: Sancaklılar Çetnik saldırılarına uğradılar ve tüm savaş boyunca hayatını kaybeden 150.000 Boşnak’tan 15.000’i Sancaklı idi. Sancak’taki Boşnakların 5.000’i Tito’ya bağlı Partizanlarca katledildi.
29 Mart 1945: ZAVNOS ilga edilerek Sancak’ın özerkliği kaldırıldı.
29 Kasım 1945: Yugoslavya kuruldu. Sancak, Sırbistan ve Karadağ arasındaki durumu değişmeden ve herhangi bir statüye sahip olmadan devleti oluşturan bu iki cumhuriyetin bir parçası olmaya devam etti.
1954: Türkiye-Yugoslavya Centilmenlik Anlaşması imzalandı. Anlaşma sonrası Sancaklıların göçleri yeniden artış gösterdi.
1961: Yugoslavya içerisindeki Boşnaklara etnik anlamda “Müslüman” denmeye başlandı.
1966: Sancak’taki ve Yugoslavya’daki Müslümanlara uzun yıllar devlet terörü uygulayan Yugoslavya İçişleri Bakanı Aleksandar Rankoviç, Tito tarafından görevinden alındı.
Mayıs 1968: Boşnakların ayrı bir millet oldukları Yugoslavya tarafından onaylandı.
1971: Boşnaklar Yugoslavya’nın kurucu milletlerinden biri olarak kabul edilerek nüfus sayımında “Müslüman bir ulus” olarak kabul edildiler.
1974: Kosova ve Voyvodina’ya Federasyondan ayrılık hakkı tanımayan geniş bir özerlik verildi.
4 Mayıs 1980: Tito Slovenya’nın başkenti Ljubljana’da bir klinikte 88 yaşında öldü.
Aralık 1987: Miloşeviç bir iç darbe ile Yugoslavya Komünist Partisi’nin başına geçti.
1989: Miloşeviç rejimince özerklikleri ellerinden alınan Kosova ve Voyvodina, sıradan bir Sırp belediyesine döndürüldüler.
27 Temmuz 1990: SDA, Yeni Pazar’da binlerce Sancaklı Müslümanın katıldığı tarihi mitingini yaptı.
29 Temmuz 1990: SDA’nın bir şubesi kuruldu ve Süleyman Uglanin partinin başkanı oldu.
1990: Sırbistan’da düzenlenen çok partili seçimlerde Uglanin liderliğindeki SDA Sırbistan Parlamentosu’nda üç sandalye kazandı.
11 Mayıs 1991: Sancak Müslüman Milli Meclisi (SBMM) kuruldu. Uglanin meclis başkanı seçildi.
17 Ağustos 1991: SDA’dan ilk ayrılık gerçekleşti ve Kasım Zoraniç liderliğinde Sancak Müslümanlarının ikinci siyasi partisi olan Liberal Boşnak Organizasyonu (LBO) kuruldu.
25-27 Ekim 1991: Sancak halkının %70’inin katıldığı ve %99’luk bir çoğunlukla kabul edilen özerklik referandumu yapıldı.
1 Aralık 1991: Sancak yer altı hükümeti kurularak, Sancak’ın Yugoslavya’dan ayrılma talepleri Sancaklı liderlerce dile getirildi.
Nisan 1992: Bosna-Hersek’te üç buçuk yıl sürecek olan savaş başladı.
27 Nisan 1992: Sırbistan ve Karadağ yeni (üçüncü) Yugoslavya’yı oluşturdu. Yeni anayasa ile Sancaklı Boşnak halkın önceki dönemlerde elde ettiği bütün hakları iptal edildi.
31 Mayıs 1992: Yugoslavya’da yapılan seçimler Sancaklılarca boykot edildi.
Haziran 1992: Sırbistan ve Karadağ ile düşük bir federal ilişki öngören Sancak Memorandumu kabul edildi. Buna göre Sancak’ın özyönetiminin oluşturulmasına kararı verilmiş oluyordu.
Ağustos 1992: Bosna-Sancak sınırında yaşayan Sancaklı Boşnakların %60’ı bölgeden sürüldü.
26-28 Ağustos 1992: Londra’da düzenlenen “Yugoslavya Barış Konferansı”na SBMM de davet edildi. Bu toplantıda Sancaklı liderler Sancak’ın özyönetimini gündeme getirdiler.
16-17 Eylül 1992: Cenevre’deki Barış Konferansı Toplantısı’nda “Sancak Özyönetimi”, SBMM ve Barış Konferansı’nın temsilcileri arasında cereyan eden müzakerenin esasını teşkil etti.
20 Aralık 1992: Bosna Savaşı ve yapılan haksızlıklar nedeniyle Sancak, Yugoslavya’da yapılan seçimleri boykot etti. SBMM kendi seçimlerini yapacağını ilan etti.
1992-1993: 15.000 Sancaklı Müslüman polis sorgusundan geçti.
Ocak 1993: Sancak, Temsil Edilmeyen Halklar ve Milletler Organizasyonu’nun (UNPA) bir üyesi oldu.
Temmuz 1993: Süleyman Uglanin baskılar nedeniyle Sancak’ı terk etmek zorunda kaldı.
Temmuz 1993: AGİT İnsan Hakları Gözlemcileri Sırbistan yönetimince Sancak’tan kovuldu.
Ekim 1993: Tüm Boşnaklar Meclisi, “Boşnaklık” kavramını tüm Boşnakların ulusal ismi olarak kabul etti.
19 Aralık 1993: Sancak daha öncekiler gibi Yugoslavya seçimlerini boykot etti.
1994: Savaşın şiddetinden ve baskılardan dolayı hayati endişe taşıyan 60-80.000 arası Sancaklı, evlerini terk ederek yurtdışına göç etmek zorunda kaldılar.
25 Mart 1994: Aliya İzzetbegoviç SDA Kongresinde Sancaklılar haklarına kavuşmadan Yugoslavya’ya yönelik olarak sürdürülen ambargonun kaldırılmamasını isteyerek, SBMM’nin Sancak’ın tek yasal temsilcisi olduğunu belirtti.
29 Mart 1995: Bosna-Hersek Parlamentosu Sancak’ta işlenen hak ihlallerine vurgu yaparak Sancak’ın özerkliğini istedi.
Mayıs 1995: SDA ile Sırbistan hükümeti arasında resmi görüşmeler yapıldı.
Ekim 1995: Sancak’ta SDA parçalandı ve beş yeni parti ortaya çıktı.
Kasım 1995: Dayton Anlaşması.
30 Eylül 1996: Uglanin üç senelik bir ayrılıktan sonra Sancak’a geri döndü.
7 Ekim 1996: SBMM üyesi siyasi partiler “Sancak Listesi” ismiyle bir seçim koalisyonu oluşturmak üzere anlaştılar.
4 Kasım 1996: Sancaklı yetkililer seçimler öncesi 50.000 civarı Sancaklının oy hakkının olmamasından şikayet ettiler.
9 Kasım 1996: Sırbistan’da yapılan seçimler sonucu Uglanin milletvekili seçildi. SDA Yeni Pazar Bölge Konseyi üyeliklerinin üçte ikisini kazandı.
10 Temmuz 1997: Yeni Pazar Belediye Meclisi basıldı ve mevcut yöneticiler yasa dışı bir şekilde görevlerinden alındılar. Şehirde sıkı yönetim ilan edildi.
28 Şubat 1998: Kosova’da savaş başladı ve 15.000 Sırp askeri Sancak’ta konuşlandılar.
9 Haziran 1998: SDA Kongresi, Yeni Pazar’daki seçimlerle Süleyman Uglanin’i yeniden başkan seçti.
8 Şubat 1999: SBMM Başkanı Süleyman Uglanin, Rambouillet’teki Kosova Barış Görüşmeleri Konferansı’na katılmak için resmen başvuruda bulundu.
27 Mart 1999: Kosova’da başlayan NATO Hava Harekatı nedeniyle etnik saldırıların artmasından korkan onbinlerce Sancaklı Bosna’ya sığındı.
Haziran 1999: NATO Hava Harekatı’nın bitmesiyle Sırp askerleri Kosova’dan çekilmeye başladılar ve savaş sırasında Sancak’a sığınan 70.000 Arnavut yurtlarına geri dönmeye başladılar.
19 Temmuz 1999: Sancak’ın özerkliğini duyuran yeni bir memorandum kabul edildi.
17 Ekim 1999: Başkanlığını Ömer Haciç’in yaptığı Yugoslavya Boşnakları Halk Kongresi (NKBJ) kuruldu.
24 Eylül 2000: Karadağ’ın boykot ettiği Sırbistan yerel seçimleri yapıldı ve Sancak Listesi Koalisyonu, Müslümanların oylarını almak için rakip NPS Koalisyonu ile yarıştığı seçimleri 106 sandalye kazanarak birinci tamamladı. NPS Koalisyonu üç sandalye alabildi.
Ocak 2001: Başkanlığını eski Yeni Pazar Belediye Başkanı Fevziya Muriç’in yaptığı Sancak Partisi (SZS) kuruldu.
1 Nisan 2001: Slobodan Miloşeviç Sırbistan’da yaptığı yolsuzluklar nedeniyle tutuklandı ve 28 Haziran 2001 tarihinde, Kosova Savaşı sırasında işlediği insanlık suçlarından dolayı yargılanmak üzere Uluslar arası Savaş Suçları Mahkemesi’ne teslim edildi.
Mart 2002: Yugoslavya tarihe karıştı ve daha gevşek bir birliktelik öngören Sırbistan-Karadağ Devleti ilan edildi.
26 Şubat 2003: Sırbistan ve Karadağ meclisleri yeni insan hakları yasa çerçevesini onayladılar.
Mart 2003: Sırbistan-Karadağ Devleti Avrupa Komisyonu (AK) üyesi oldu.
Eylül 2003: AK şartları gereğince Sırbistan-Karadağ Devleti tüm ülkedeki azınlıkların varlıklarını kabul etti. Buna göre ülkedeki tüm Boşnaklar bir azınlık olarak tanındı ve SBMM’de kuruluşundan tam 13 sene sonra resmen Sırbistan-Karadağ Devleti’nce tanındı. Örgütün yeni adı Sırbistan-Karadağ Boşnak Milli Meclisi (SKBMM) oldu. Ayrıca Boşnakça da tanındı.
Aralık 2003: Karadağ nüfus sayımı yapıldı. Sayım sonuçları itibariyle ülkedeki insan sayısını belirlemekten çok Sırbistan ile birlikteliğin devam edip etmeyeceği üzerine kilitlendi. Buna göre Karadağ’ın nüfusu 672.656 çıkarken, Sırp nüfus %30 olarak belirlendi. Ülkedeki toplam Müslüman nüfus ise %20.9 çıktı.
Aralık 2003: Sırbistan parlamento seçimleri yapıldı. Sancaklılar meclise üç milletvekili sokabildi. Dört senedir Sırbistan-Karadağ Devleti’nin Azınlık Bakanlığı görevini yürütmekte olan Rasim Layiç’in yer aldığı koalisyon %5 barajını aşamadığından Layiç parlamento dışı kaldı.